Ένας επαγγελματίας καλλιτέχνης ντόμινο
μπορεί να στήσει χιλιάδες ντόμινο,
να φτιάξει κατασκευές, μοτίβα, εικόνες.
Το 2017, ο Στιβ Πράις ηγούνταν μιας ομάδας που δημιούργησε μια επίδειξη ντόμινο
με πάνω από 76.000 κομμάτια.
Συντρίβοντας το Ρεκόρ Γκίνες.
Μπορείς να τα στήσεις επίπεδα, δισδιάστατα στο πάτωμα
ή να φτιάξεις τρισδιάστατες κατασκευές όπως πυραμίδες και τείχη
με συγκεκριμένες καμπύλες και στροφές.
Τα βίντεό του στο YouTube έχουν εκατομμύρια προβολές.
Η ευχαρίστηση να βλέπεις ντόμινο να πέφτουν προέρχεται από τη γνώση
του πόση προσπάθεια χρειάστηκε.
Ως θεατής, τα βλέπεις απλά όλα να πέφτουν όπως πρέπει.
Στους ανθρώπους αρέσει να βλέπουν διάφορα πράγματα.
Γιατί εκατομμύρια παρακολουθούν βίντεο με μπισκότα να γλασάρονται;
Ή τους αρέσει ένα κολάζ φτιαγμένο από 21 κομμένες εικόνες από σπυράκια;
Σε άλλους αρέσουν οι εκκλησίες,
τα άλογα, η συγχρονική κολύμβηση
και φυσικά, άλλοι άνθρωποι.
Από πού πηγάζουν οι προτιμήσεις;
Και γιατί αναζητούμε την ομορφιά;
ΜΙΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΣΕΙΡΑ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΤΟΥ NETFLIX
Η τέχνη είναι προσωπική δημιουργική εμπειρία.
Όσο περισσότερη γνώση έχει κάποιος, τόσο καλύτερη η εμπειρία.
Πολλοί φωτογράφοι οφείλουν την επιτυχία τους στην εξειδίκευση.
Ίσως είναι η νεκρή φύση,
τα μωρά, τα ζώα ή η μόδα.
Η Γη είναι μια κατηγορία μόνη της.
Το κάδρο είναι ακριβές και συμμετρικό.
Η ακρίβεια στις λεπτομέρειες βοηθάει στην τελική εντύπωση της τελειότητας.
Για χιλιάδες χρόνια, οι φιλόσοφοι προσπαθούσαν να εξηγήσουν την ομορφιά.
Ο Αριστοτέλης είπε "Η ομορφιά εξαρτάται από το μέγεθος και την τάξη".
Ο Κομφούκιος είπε "Δεν έχω δει κανέναν να αγαπάει την αρετή όσο την ομορφιά".
Ο Καντ είπε "Το όμορφο είναι αυτό που δίνει ευχαρίστηση καθολικά,
πέρα από απόψεις".
Στην Αναγέννηση, φυτεύτηκαν οι σπόροι μιας απάντησης,
όταν ένας Ιταλός μαθηματικός ονόμασε έναν αριθμό Θεϊκή Αναλογία,
σε ένα βιβλίο εικονογραφημένο από τον Ντα Βίντσι.
Οι μαθηματικοί είχαν εμμονή με τον αριθμό αυτόν από την αρχαιότητα,
γιατί εμφανιζόταν συνέχεια στη γεωμετρία.
Στον 19ο αιώνα, ένας Γερμανός ψυχολόγος αποφάσισε πως αυτός ο αριθμός
ήταν ο καθολικός νόμος της ομορφιάς και πλέον είναι γνωστός στον λαό
ως χρυσή τομή, με τους ανθρώπους να ισχυρίζονται πως τη βρίσκουν
σε όλα τα είδη αριστουργημάτων παντού στον κόσμο.
Υπάρχει, όμως, ένα πρόβλημα.
Όταν προσπάθησαν να το μελετήσουν άμεσα,
είδαν πως δεν είναι τόσο ξεκάθαρο πως όλοι αποκρίνονται στο χρυσό ορθογώνιο.
Όλες οι μελέτες βρήκαν λίγες αποδείξεις
ότι οι άνθρωποι έλκονται ιδιαίτερα από τα ορθογώνια
με αυτές τις ακριβείς αναλογίες.
Μας αρέσουν όμως σίγουρα τα ορθογώνια.
Είναι ο καλύτερος αβίαστος σχηματισμός για εικόνες από αεροπλάνο ως εγκέφαλο.
Το σχήμα που επεξεργάζεται γρηγορότερο ο εγκέφαλος.
Ευχάριστο γιατί είναι ωραίο θέαμα να το βλέπεις.
Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν πως ο λόγος γι' αυτό
έχει σχέση με την επιβίωση.
Πριν από 150 εκατομμύρια χρόνια,
οι δεινόσαυροι κυριαρχούσαν στη Γη.
Για να μάθουμε πώς βλέπουν οι άνθρωποι τον κόσμο,
πρέπει να κοιτάξουμε στα πόδια του δεινόσαυρου.
Εκεί οι πρόγονοί μας, μικρόσωμα θηλαστικά σαν μυγαλές,
περνούσαν τις ζωές τους βλέποντας αμυδρά τον κόσμο.
Αντιλαμβάνονται μόνο δύο χρώματα: μπλε και κόκκινο.
Ήταν επίσης νυχτόβια για να αποφεύγουν τους θηρευτές με την καλύτερη όραση
και σάρωναν συνεχώς το περιβάλλον τους οριζόντια.
Αυτός ίσως είναι ο λόγος που φτιάχνουμε τόσα πράγματα με αυτό το σχήμα σήμερα.
Η οπτική ομορφιά βασίζεται στην όραση, φυσικά, κι αυτή εξελίχτηκε
γιατί βοήθησε να επιβιώσουμε.
Όταν εξαφανίστηκαν οι δεινόσαυροι, οι πρόγονοί μας βγήκαν στο φως.
Με τα χρόνια, τα μάτια τους αναπτύχθηκαν,
φανερώνοντας όλα τα χρώματα του ουράνιου τόξου που ξέρουμε σήμερα.
Πολλά πράγματα που εξακολουθούν να μας προσελκύουν οπτικά
βοήθησαν τους προγόνους μας να επιβιώσουν.
Τα λουλούδια υποδήλωναν πως κάτι ίσως γίνει φρούτο.
Οι πηγές νερού σημαίνουν πιθανή αφθονία τροφής.
Τα καταφύγια μάς βοηθούσαν να αποφεύγουμε θηρευτές.
Ακόμα μας αρέσουν τοπία που μοιάζουν με εκείνα των πρώτων ανθρώπων.
Δύο καλλιτέχνες έκαναν μια έρευνα στα 1990,
για να βρουν τον πιο αρεστό πίνακα σε 14 διαφορετικές χώρες.
Έκαναν ερωτήσεις, όπως...
"Θέλετε να βλέπετε πίνακες εσωτερικών ή εξωτερικών χώρων;"
"Ποια από τις ακόλουθες εξωτερικές σκηνές σας αρέσει περισσότερο;"
και "Θα λέγατε πως προτιμάτε πίνακες
όπου οι άνθρωποι είναι γυμνοί ή ντυμένοι;"
Ο πίνακας που προέκυψε ήταν έτσι στις ΗΠΑ.
Στη Γαλλία, έτσι. Αυτός στην Τουρκία και αυτός στην Κίνα.
Αυτό αναφέρεται μερικές φορές ως υπόθεση της αφρικανικής σαβάνας,
γιατί η σαβάνα έχει αυτές τις ιδιότητες.
Μπλε ουρανό, έναν προστατευτικό βράχο,
κάτι φαγώσιμο να μεγαλώνει κοντά σε μια μεγάλη έκταση νερού.
Φαίνεται πως είμαστε τρομερά μη πρωτότυπα πλάσματα.
Μέρος της ομορφιάς είναι η επιθυμία να ζήσουμε.
Δεν πιστεύουν όλοι σε κάποια εξήγηση της ομορφιάς.
Νομίζω πως οι επιστήμονες έχουν παραπλανηθεί
από τη φανταστική εμπειρία να εξηγούν κάτι,
να νομίζουν πως αυτές οι εξηγήσεις ισχύουν γενικότερα.
Το 2017, ο Ρίτσαρντ Προυμ έβγαλε ένα βιβλίο
που προκάλεσε αναταραχή στον χώρο της εξελικτικής βιολογίας.
Ισχυρίζεται πως δεν σχετίζεται κάθε ομορφιά με επιβίωση ή αρμοστικότητα.
Μερικά είδη ομορφιάς είναι αυθαίρετα ή ακόμα και άχρηστα.
Η ουρά του παγονιού...
Καλύπτεται από εκατοντάδες όμορφες κηλίδες σαν μάτια,
που η καθεμιά τους έχει τέσσερα ή πέντε διαφορετικά χρώματα
που δημιουργούνται από οπτικές νανοδομές στα φτερά,
που προκαλούνται από κόκκους μελανίνης οργανωμένους με κρυσταλλικό τρόπο.
Τα θηλυκά παγόνια, έλκονται από αυτές τις ουρές.
Στη διάρκεια του φλερτ, το αρσενικό υψώνει την ουρά του
και δημιουργεί ένα τεράστιο ημισφαίριο
που αφήνει να αιωρείται πάνω από το θηλυκό.
Οι ουρές, όμως, είναι βαριές και το κάνουν δύσκολο να τρέξει ή να πετάξει.
Η ομορφιά τους κάνει κακό στην επιβίωσή τους.
Αυτό προβλημάτισε και τον Κάρολο Δαρβίνο που έγραψε σ' έναν συνάδελφο.
"Όποτε κοιτάζω ένα φτερό της ουράς του παγονιού,
αρρωσταίνω!"
Τον προβλημάτιζε το γεγονός ότι η προσαρμογή με φυσική επιλογή
δεν μπορούσε να περιγράψει την εξέλιξη των στολιδιών που δεν θα βοηθούσαν
στον αγώνα της επιβίωσης.
Πρότεινε τη θεωρία της σεξουαλικής επιλογής και αυτό που υπέθετε
ήταν ότι η επιλογή συντρόφου έχει σχέση με τις υποκειμενικές εμπειρίες των ζώων.
Δεν είναι μόνο το παγόνι που έχει φαινομενικά άχρηστα στολίδια.
Είναι και η πτιλονορρυγχίδα και η κάπα της που ανεμίζει.
Ο λυροπετεινός και το φουσκωτό κίτρινο στήθος του.
Η φρεγάδα και το φουσκωτό σακούλι στον λαιμό της.
Ο φαλαινοκέφαλος και το ράμφος του σαν παπούτσι.
Δεν υπάρχουν πουλιά στον κόσμο σήμερα, που δεν επιδεικνύουν τη λάμψη,
την ανάπτυξη, τη διαφοροποίηση της προτίμησης.
Έχει σχέση με την ευχαρίστηση.
Η ευχαρίστηση είναι το κίνητρο που οδηγεί τις επιλογές των ζώων.
Στον ανθρώπινο εγκέφαλο, αυτό είναι η ομορφιά: ευχαρίστηση.
Η συνδυασμένη ενεργοποίηση του οπτικού φλοιού
και των συστημάτων ανταμοιβής
είναι η βιολογική υπογραφή της απόκρισης στην ομορφιά.
Τρία κύρια συστήματα νευροδιαβιβαστών εμπλέκονται.
Πρώτο, αυτό της ντοπαμίνης.
Έχει σχέση με τις επιθυμίες μας και το να θέλουμε πράγματα.
Ένα κύμα ντοπαμίνης μπορεί να μας κάνει να κινηθούμε.
Μας δίνει κίνητρο να προσεγγίσουμε ό, τι μας φαίνεται ελκυστικό.
Η ομορφιά μπορεί να ενεργοποιήσει το ενδοκανναβιδοειδές
και το οπιοειδές σύστημα.
Τα ίδια συστήματα που ενεργοποιούνται με την κάνναβη και τα οπιοειδή.
Φαίνεται πως είναι η κύρια εμπειρία της ευχαρίστησης.
Τα θηλυκά παγόνια εξελίχτηκαν να βρίσκουν ευχαρίστηση από την ίδια ουρά,
εξηγώντας γιατί η ευχαρίστηση που αντλούν οι άνθρωποι από την ομορφιά είναι δύσκολη,
μια και δεν συμφωνούμε όλοι.
Κάποτε στην Ιαπωνία ήταν δείγμα ομορφιάς να βάφεις μαύρα τα δόντια σου.
Κάποτε στην Ευρώπη ήταν δείγμα ομορφιάς να βγάζεις ολόκληρα τα φρύδια σου.
Στην Αμερική σήμερα, μερικοί το θεωρούν δείγμα ομορφιάς να βάφεις, ψεκάζεις,
να καις ή να αλείφεις το δέρμα σου για να το κάνεις μπρονζέ.
Είμαστε πολύ πολιτισμικά όντα. Επηρεαζόμαστε από το κοινωνικό περιβάλλον
και παίρνουμε την παραλλαγή και την ενσωματώνουμε σ' εμάς.
Οι αισθητικές προτιμήσεις καθιερώνονται ψυχολογικά από την ανάπτυξη,
μέσω της έκθεσης και της ατομικής καινοτομίας.
Όλοι είμαστε πολιτισμικά συμμορφωμένοι ανάλογα με το περιβάλλον.
Νομίζω πως πάντα αναρωτιέμαι
"Γιατί το σκέφτομαι αυτό; Από πού προέρχεται;"
Η κουλτούρα της τέχνης του ντόμινο βασίζεται στο διαδίκτυο.
Υπάρχει μεγάλη κοινότητα ανθρώπων που απολαμβάνουν κάτι τέτοιο.
Πριν από 150 χρόνια,
οι ιμπρεσιονιστικοί πίνακες δεν έβγαιναν εύκολα στο προσκήνιο.
Τώρα, αν κάνεις έρευνα στους Αμερικανούς, θα πουν πως προτιμούν τον ιμπρεσιονισμό.
Οι εγκέφαλοί μας δεν άλλαξαν σε 150 χρόνια,
όμως οι πολιτισμικές προτιμήσεις του κοινού
άλλαξαν δραματικά.
Θα οφείλεται σε αυτό που έχουμε εκτεθεί.
Το χρώμα.
Στις ΗΠΑ σήμερα, το ροζ συνδέεται συχνά με μικρά κορίτσια.
Το 1927, όταν το περιοδικό Τάιμ ρώτησε δέκα αμερικανικά πολυκαταστήματα,
τα μισά είπαν πως το ροζ ήταν για αγόρια.
Αυτή η αλλαγή συνέβη τις επόμενες δεκαετίες.
Χάρη, εν μέρει, στις καμπάνιες παιχνιδιών τη δεκαετία του '80.
Σ' αγαπώ, Μικρό μου Πόνι.
Και το σκούρο κίτρινο.
Μια μελέτη έδειξε πως τα μάτια των μωρών μένουν περισσότερο σε αυτό.
Οι ενήλικες παντού, όμως,
συνεχώς το κατατάσσουν ως το λιγότερο δημοφιλές.
Μια κύρια θεωρία είναι πως καθώς μεγαλώνουμε,
μαθαίνουμε να συνδέουμε την απόχρωση με δυσάρεστα πράγματα.
Με πολύπλοκους τρόπους, οι εμπειρίες, η εκπαίδευση
και η δομή της κοινωνίας, μπορούν να επηρεάσουν
αυτό που κάποιος θεωρεί ελκυστικό.
Μπορείς να δεις τον πίνακα ενός μονάρχη και να εντυπωσιαστείς
από την πολυτέλεια ή την ομορφιά.
Από την άλλη, αν η ιδέα της μοναρχίας σε ενοχλεί,
τότε δεν θα βρεις τον πίνακα όμορφο.
Είναι δύσκολο να έχεις αίσθηση τι βρίσκουν οι άνθρωποι ικανοποιητικό.
Γι' αυτό κι οι επιστήμονες επικεντρώνονται σε πράγματα
που ευχαριστούν τους πολλούς.
Δεν υπάρχουν έρευνες ακόμα που να εξηγούν
γιατί κάποιοι βλέπουν ομορφιά σε αυτό...
Ή αυτό...
Αλλά οι ερευνητές που μελετούν τον εγκέφαλο
σε στιγμές υψηλής αισθητικής εμπειρίας,
πιστεύουν πως ίσως βρήκαν ένα στοιχείο σε μια περιοχή του εγκεφάλου, τη ΔΑΛ.
Το ΔΑΛ είναι το Δίκτυο Αυτόματης Λειτουργίας.
Μπορούμε να το δούμε ως την αδρανή κατάσταση του εγκεφάλου.
Σε μαγνητικές εγκεφάλου όταν ζητούν από κάποιον να κάνει ή να σκεφτεί κάτι,
αυτή η περιοχή ηρεμεί.
Η ΔΑΛ ενεργοποιείται όταν δεν κάνουμε κάτι συγκεκριμένο
και τα μυαλά μας εσωστρέφονται.
Μάλλον σκέφτονται μια εσωτερική κατάσταση,
όταν χάνεσαι και το μυαλό σου πλανιέται,
όταν αναστοχάζεσαι.
Σε πρόσφατα πειράματα, έδειξαν σε κάποιους εικόνες με τέχνη,
από πληθώρα πολιτισμικών παραδόσεων.
Κάτι εκπληκτικό συνέβη.
Η ΔΑΛ στον εγκέφαλό τους ενεργοποιήθηκε.
Μόνο, όμως, όταν κοίταζαν τους πίνακες,
που είπαν πως τους συγκίνησαν.
Αυτό...
πυροδοτεί πολλούς συσχετισμούς και σκέψεις στον εγκέφαλό μας,
που μοιάζουν με ελεύθερο παιχνίδι της φαντασίας.
Οι ερευνητές πιστεύουν πως είναι ένδειξη ότι η εμπειρία της ομορφιάς
περιλαμβάνει τη σύνδεση των αισθήσεων και των συναισθημάτων με κάτι προσωπικό.
Την ταυτότητά μας.
Υπάρχει κάτι στο να συγκινούμαστε από πίνακες,
που μας κάνει να αναστοχαζόμαστε.
Μπορεί να είναι η βιολογική υπογραφή του τι σημαίνει
να συγκινείσαι από έναν πίνακα.
Αυτό θα εξηγούσε γιατί μας ελκύουν ή μας συγκινούν
οι ίδιες εικόνες, ακόμα και αν χάνονται οι αναμνήσεις μας.
Έχει γίνει έρευνα που δείχνει πως πάσχοντες από άνοια
έχουν το ίδιο γούστο στην τέχνη,
όπως σε όλη τους τη ζωή.
Σε ένα πείραμα του 2008, σε είκοσι άτομα με Αλτζχάιμερ
έδειξαν διάφορους πίνακες.
Μερικοί ήταν παραστατικοί, όπως Οι Άνθρωποι στον Ήλιο του Έντουαρντ Χόπερ.
Άλλοι λιγότερο, όπως η Γυναίκα που Κλαίει του Πικάσο.
Άλλοι ήταν εντελώς αφηρημένοι, όπως η Σύνθεση του Μοντριάν.
Ζητήθηκε από τους ασθενείς να κατατάξουν τους πίνακες με σειρά προτίμησης.
Δύο εβδομάδες αργότερα, τους ανατέθηκε το ίδιο.
Όταν κατέταξαν τους πίνακες,
τους έβαλαν περίπου στην ίδια σειρά με πριν.
Έχουμε βαθιά αίσθηση της ομορφιάς.
Πιστεύω πως του Ράντι ήταν όμορφη.
Έχει φοβερή αίσθηση χρώματος.
Για άτομα με άνοια, η τέχνη μπορεί να αποδειχτεί ισχυρή θεραπεία.
Το χρώμα είναι αυτό που ξεχωρίζει περισσότερο για μένα.
Έπειτα, η αίσθηση της κίνησης.
Μ' αρέσει η κίνηση.
Τι άλλο βλέπουμε εδώ;
Έχω άνοια με σωμάτια Lewy.
Ήταν μεγάλο σοκ για μένα, αλλά σίγουρα και για τον καθένα.
Όλοι πάσχουμε από απώλεια μνήμης.
Σε διαφορετικό βαθμό ανάλογα το άτομο και πόσο καιρό έχουν την πάθηση.
Στον βαθμό που διατηρούμε τις προτιμήσεις για είδη τέχνης,
ή συγκεκριμένα έργα,
σημαίνει πως αυτά μας μιλάνε με έναν βαθύ τρόπο.
Είναι τόσο υπέροχο να βλέπουμε ανθρώπους να ζωγραφίζουν.
Κοίτα τα πρόσωπά τους, ζωντανεύουν!
Άτομα με άνοια, όπως κι εμείς.
Φανταστείτε ένα σενάριο όπου όλοι θα φοράμε ακριβώς τα ίδια ρούχα.
Κάθε γεύμα δίχως γεύση.
Τα σπίτια μας πανομοιότυπα.
Είναι ένας κόσμος, όπου θα θέλει κάποιος να ζήσει;
Η απουσία ομορφιάς, η απουσία του να περιβαλλόμαστε
από αισθητικές εμπειρίες,
οδηγεί σε μια πολύ φτωχή ζωή.
Τέλειο.
Υποτιτλισμός: Βασίλης Μανουσάκης